GGZ en CCE: terugblik en toekomst

Sinds een aantal jaren is het CCE actief in de GGZ. Tijdens het CCE Café op 3 maart 2010 in de Latijnse School te Deventer was er een korte terugblik op de GGZ-consultaties in 2009. Welke ervaringen zijn opgedaan, welke middelen zijn ingezet en wat zijn de resultaten? Tijdens de bijeenkomst spraken coördinatoren van het CCE, professionals en consulenten uit de GGZ met elkaar over de samenwerking tussen de GGZ en het CCE. De leiding van het programma was in handen van Didier Rammers, coördinator bij het CCE in de regio Overijssel, Gelderland en Flevoland. Hij deed de afgelopen periode veel ervaring op met CCE-consultaties in de GGZ. 

Op zoek naar oorzaak van agressie

Willem Snelleman, psychiater en manager behandelzaken bij Mediant Geestelijke Gezondheidszorg, deed een beroep op het CCE voor een cliënt met zeer ernstig probleemgedrag. Het ging om een dertigjarige man van Vietnamese afkomst bij wie de diagnose schizofrenie was gesteld. Rick Hanekamp, SPV’er bij Mediant, licht de casus toe. Na een aantal gewelddadige incidenten verbleef de cliënt op een eigen kamer van een gesloten afdeling. Hij had een beperkt dagprogramma ondersteund door twee begeleiders. Deze begeleiders deden tevergeefs allerlei pogingen om de kwaliteit van leven van deze cliënt te verbeteren. Hij bleef echter agressief met alle risico’s van dien. Om beter vat te krijgen op de impulsieve agressie van deze cliënt deed de organisatie een beroep op het CCE. Die schakelt een consulent in met een achtergrond als klinisch psycholoog en criminoloog. De consulent inventariseert de situatie, verricht dossieronderzoek en voert gesprekken met alle betrokkenen. Dat roept de volgende vragen op:

• Is deze man wel chronisch psychotisch?
• Is er sprake van een stoornis in het autistisch spectrum (ASS)?
• Of heeft de cliënt een cognitieve beperking?
• Is er sprake van een posttraumatische stressstoornis gezien het verleden van de man in Vietnam?

Uit testen blijkt dat hij een IQ van 85 heeft en op sociaal-emotioneel niveau functioneert als een kind van 2½ jaar. Dat verklaart zijn impulsieve agressie. De consulent stelt vast dat deze cliënt een rustige omgeving nodig heeft. Daarnaast is het belangrijk om hem op zijn eigen niveau aan te spreken en hem niet te overvragen. De consulent helpt het personeel om met de man om te gaan, bijvoorbeeld door bepaalde activiteiten beter voor te bereiden en voorspelbaar te maken. Dat werkt positief hoewel het soms ook nog mis gaat. Tot slot wordt gezocht naar een betere woonomgeving voor deze cliënt bij een instelling in de verstandelijk gehandicaptenzorg.    

Ervaringen met Heijkoop methode in GGZ

Teja Luiten, CCE consulent, vertelt over haar ervaringen met de methode 'Anders kijken naar...' van Jacques Heijkoop. In de gehandicaptenzorg is hiermee al veel ervaring opgedaan. Ook in de GGZ zijn er inmiddels voorbeelden van een succesvolle toepassing. De methode Heijkoop biedt een andere manier van kijken naar de lichaamstaal van een cliënt met extreem problematisch gedrag. Door te kijken naar videobeelden geven betrokkenen betekenis aan het gedrag van de cliënt. Het is een gestructureerde en gezamenlijke zoektocht waarbij psychiater, SPV’ers en begeleiders betrokken zijn. De oplossing van het probleem zit in het systeem rondom de cliënt. Daarvoor is een actieve en open samenwerking nodig. Door samen het proces aan te gaan en stappen te zetten, is het mogelijk nieuwe oplossingen te zien. Doel van de behandeling is het mogelijk maken van een zo normaal mogelijk bestaan door groei van de eigenwaarde en het zelfvertrouwen van de cliënt. Dat kan bijvoorbeeld door het ontwikkelen van een persoonlijke begeleidingsstijl en het scheppen van specifieke basiscondities voor de betrokken cliënt. Teja Luiten licht de methode toe aan de hand van een praktijkvoorbeeld.  

Geert werd op 22 jarige leeftijd schizofreen. Hij verblijft al langere tijd in een instelling en bezorgt zijn omgeving veel overlast. Sinds de inzet van de methode Heijkoop gaan begeleiders bewuster om met Geert. Zij zijn getraind om zijn gedrag te herkennen en daarop in te spelen. Een filmpje met opnamen van Geert en zijn begeleidster illustreert hoe het contact tussen hen is verbeterd door bewuster met hem om te gaan en meer betrokkenheid te tonen. Dat zorgt er voor dat Geert minder overlast veroorzaakt en dat er weer meer mogelijk is. Om anders te leren kijken naar een cliënt is vooral veel tijd en rust nodig van alle betrokkenen.  

Rol van het CCE     

Het CCE Café werd besloten met een discussie in subgroepen over de thema’s die het CCE zijn opgevallen bij consultaties in de GGZ. Volgens Didier Rammers zijn dit:

·         Ontbreken van zinvolle daginvulling

·         Van beheersen naar ontwikkelen

·         Breder kijken naar een cliënt

Uit de groepsdiscussies kwamen de volgende conclusies naar voren:Gezien de complexe problematiek is een zinvolle dagbesteding voor CCE-cliënten vaak lastig te realiseren. Deze gaat verder dan alleen koffiedrinken en roken. Het begeleiden van complexe cliënten naar de activiteitenbegeleiding kan al een struikelblok zijn voor een zinvolle dagbesteding. Bovendien staat in de GGZ de autonomie van de patiënt vaak voorop: “als je niet wil, hoef je niet”. Het CCE kan kijken of er qua daginvulling van een cliënt nog meer mogelijk is. Het is belangrijk om verpleegkundigen daarbij te betrekken en de verbinding te leggen tussen dagbesteding én wonen.    

Het beheersen van situaties rondom cliënten met complexe problematiek komt voort uit de angst van mensen en organisaties. Om te komen van beheersen naar ontwikkelen is een duidelijke visie nodig van de organisatie en de hoofdbehandelaars. Het CCE kan professionals daarin begeleiden via consultaties. Verpleegkundigen hebben een belangrijke taak om breder te kijken naar een cliënt. In hun opleiding zou daar meer aandacht voor moeten zijn. En ook het management van een organisatie kan het breder kijken naar een cliënt stimuleren door professionals regelmatig bij elkaar in de keuken te laten kijken.

Aanwezigen zien de rol van het CCE vooral in het bevorderen van multidisciplinair werken. Geslaagde interventies rondom een cliënt kunnen zorgen voor een olievlekwerking in de organisatie. Om het beste resultaat te behalen zou het CCE alle betrokkenen binnen een organisatie – van laag tot hoog - bij het proces moeten betrekken. Dat maakt het beter mogelijk om de opgedane kennis breder binnen de organisatie te borgen.