kijkenindecontextscherminddVan Kijken in de context is een digitale krant gemaakt met een verslag van alle lezingen, Good Practices en gespreksrondes op 21 november 2013.


LEZINGEN

'De bedoeling is wel dat we aan de slag gaan’, opening door Rieneke de Wit, bestuurder CCE

Zo spreekt Rieneke de Wit, bestuurder van het CCE alle deelnemers toe in Fort Voordorp. Zij opent deze werkdag met de titel ’Kijken in de context'. De dag is bedoeld om een podium te bieden aan medewerkers van zorgorganisaties die te maken hebben met mensen met een complexe zorg- en begeleidingsvraag, waarbij het thema ‘Het effect van de organisatie op moeilijk verstaanbaar gedrag’ op de voorgrond staat.

Lees verder


Duizelingwekkende zoektocht naar de cruciale factor door coördinator Henriëtte Ettema

Wanneer het CCE ergens over de vloer komt, is er vrijwel altijd sprake van probleemgedrag waarmee men niet meer om weet te gaan. Wat zijn eigenlijk de ervaringen van het CCE met de relatie tussen organisatie en probleemgedrag? Henriëtte Ettema werkt ruim een jaar bij het CCE als coördinator en bevroeg haar collega’s: wat is de cruciale factor in organisaties voor het ontstaan en voortbestaan van probleemgedrag?

Lees verder


Zorgzaamheid organiseren door Gijs van Gemert

Gijs van Gemert, voormalig manager en hoogleraar orthopedagogiek, vraagt zich af waarom de combinatie van gedragsproblemen en organisatie zo lastig en hardnekkig is. Het lijkt ’m vaak in de muren van een organisatie te zitten: ‘zo doen wij dat hier, jongeman!’. Vaak hebben mensen een vaste werkroutine waardoor de manier van denken hetzelfde blijft.

 

In de krant staat een bericht over ruziënde olifanten die vanwege hun probleemgedrag uit Dierenpark Emmen worden overgeplaatst; probleem opgelost. Voor cliënten vinden wij dat niet altijd de juiste oplossing. Wat is probleemgedrag eigenlijk? In relatie tot de context is het een eenzijdige term. Bij probleemgedrag is sprake van een vastgelopen situatie. Bij de vaststelling van het probleem gaat het om macht en belangen. ‘Agressie is een gezelschapsspel’ aldus Van Gemert: de een begint, de ander reageert en dan is er ook nog de invloed van de context.

 

Maar hoe doorbreek je een vastgelopen situatie? Van Gemert adviseert zijn gehoor om het beter willen maken of genezen van cliënten te vermijden. Dat geldt ook voor het beheersen van problemen via allerlei regels en protocollen. Beter kunnen we werken aan het goed met elkaar omgaan en met elkaar vaststellen wat een goed bestaan is. Wat een goede omgeving is, moet je eigenlijk aan de cliënt zelf vragen. Het gaat om werkelijk contact maken en je niet laten leiden door protocollen.

 

Van Gemert ziet de oplossing in het organiseren van zorgzaamheid. Hij illustreert dat aan de hand van een schema. Bij organiseren gaat het om ordenen en faciliteren.

Lees verder


Waar zitten de zombies door Guido Thys

Taalvirtuoos en organisatiecoach Guido Thys beschrijft zichzelf  als ‘bedrijfsverloskundige’: hij helpt organisaties hun waarde ter wereld te brengen. Guido Thys brengt wat hij belooft: een vlot en humoristisch verhaal met een krachtige boodschap. Zijn waarschuwing is aan ons allemaal gericht: Pas op voor de levende doden, ofwel ZOMBIES in organisaties: reken er mee af voordat ze werkplezier en productiviteit verpesten! 

Lees verder


GOOD PRACTICES

Good Practice Baalderborg Groep: Herstel van het gewone leven

Afdelingshoofd Helma Stroot en orthopedagoog Wilma Slomp laten zich interviewen over de locatie die zij creëerden voor cliënten met een ZZP 7 VG indicatie en psychische of gedragsproblemen. De visie van de Baalderborg Groep: herstel van het gewone leven.

De bouw van een nieuwe locatie bood alle gelegenheid om het goed te doen voor de bewoners met ingewikkelde problematiek. Aandachtspunten waren: geluidsoverlast voorkomen, mogelijkheid om gangen af te sluiten, eigen appartementen, kleinere huiskamers per drie cliënten en meer ruimte. In een bosrijke omgeving waar men veel buiten kan zijn. Een hek is er wel, maar dat ziet de Baalderborg Groep als bescherming, niet als beperking. De prachtige locatie is niet het enige.

Lees verder


Good Practice Idris: 'Tussen die grenzen vond ik mijn vrijheid terug'

Idris presenteert zich met een opvallend breed team: een multidisciplinair team én twee mannen van het vastgoed. De ‘zorg en bouw’ hebben elkaar gevonden in dit specialistisch behandelcentrum voor cliënten met een lichte verstandelijke beperking en complexe problemen in Brabant.

 

Zo blijkt een begrip als ‘zichtlijnen’ in een woning uitgewerkt te zijn in het bouwen van een glazen kantoor met daaromheen de (geschakelde) woningen. Het publiek is positief verrast. Dat die vastgoedmannen daar staan, en dat ze daar zo met z’n allen als een team staan, het maakt jaloers.

Lees verder


Good Practice JP van den Bent: 'Doe gewóón en gewoon doén'

Midden in de zaal staat een ‘mystery guest’ ingepakt in dozen met allemaal bordjes erop. Van de persoon zelf is niets meer te zien. Stafmedewerker Betty Geijtenbeek en gedragskundige Ellen Reuzel van JP van den Bent gaan met elkaar in gesprek over ‘een lastig pakket’: een complexe cliënt met een hoge indicatie en zwaar dossier.

 

Volgens Ellen zijn er voor deze cliënt veel afspraken en regels gemaakt en is alles onder controle. Maar zijn al die regels en protocollen wel nodig? Want wat doen we nu eigenlijk met het kwaliteitslabel HKZ? En waar is al die medicatie goed voor? Wat is de (on)zin van het plakken van stickers op levensmiddelen waar de houdbaarheidsdatum al op staat? Dat doen we toch thuis ook niet? En waar is dat omgangsprotocol eigenlijk voor nodig? Iedere cliënt is weer anders en vraagt om persoonlijke aandacht. Waarom gebruiken we niet gewoon ons gezond verstand? Dit filmpje laat zien wat er gebeurt als je dat niet meer doet. 

 

De ingepakte cliënt wordt steeds verder ontdaan van alle bordjes met regels en afspraken. Hij komt zelf weer in beeld.

Lees verder

 
Good Practice Op de Bies, onderdeel van Koraal groep: 'Dit is toch geen leven'

De medewerkers van Op de Bies nemen ons mee in het verhaal van Joris. Dat begint met het stellen van de vraag: ‘Kijk allemaal eens 30 seconden naar het plafond…’ En realiseer je dat dit het leven van Joris was, 22 uur van iedere dag. ‘Dit is toch geen leven.’

 

Voor Joris en zijn vier medebewoners is er sinds die constatering veel veranderd. In een project, dat twee jaar geleden begon, heeft men samenwerking en beeldvorming kritisch onder de loep genomen. Samenvattend is er een kader gesteld (‘dit moet anders’), en richting gegeven (‘wie is de cliënt, welke visie en begeleiding staan voorop’). Elkaar steunen is de derde belangrijke pijler.

 

Een beheersmatige manier van begeleiden wordt losgelaten en er wordt aangesloten bij het niveau van de cliënt. Het blijkt de kunst om voor iedere cliënt een dagprogramma op te stellen dat hem recht doet. Dit programma, en niet het probleemgedrag, wordt vervolgens leidend. Binnen het team is er in het begin veel weerstand.  Er is  geen discussie  over dat het anders moet, maar over hoe. Door steeds opnieuw stil te staan bij wat een ieder nodig heeft op dat moment, is het roer omgegaan. Dit is een lastig proces. Sommigen hebben voor ander werk gekozen. Gedragskundige en manager hebben in het hele traject steeds samengewerkt en elkaar op verantwoordelijkheden aangesproken.

 

Na de presentatie door Op de Bies ontstaat een discussie met vragen als ‘is agressie afgenomen’, ‘wat doe je de eerste dag’, ‘zijn er afspraken gemaakt over wat acceptabel is in agressie’, ‘worden mensen mentaal getraind’ en ‘hoe krijg je draagvlak bij wettelijk vertegenwoordiger’.

Lees verder


Good Practice Planetenlaan, Abrona Huis ter Heide: 'Ik mag zelf beslissen naar welke vis ik kijk'

De presentatie start met opnames uit een reportage van Zembla uit 2008. We zien hier een cliënt die de cameraploeg rondleidt in een schrale woonomgeving. We zien ook beelden van een licht verstandelijk beperkte cliënt die door een gesloten deur met zijn begeleidster Tirza, communiceert. Hij wil graag van zijn kamer, maar Tirza vindt hem gespannen klinken en de afspraak is dat zij dan niet alleen naar binnen mag. Het zijn schrijnende beelden; men moet tegen elkaar schreeuwen om over en weer verstaanbaar te zijn. De cliënt moet gaan slapen, maar hij wil niet en gaat onmachtig verbaal te keer.

 

In 2010 wordt een nieuwe manager aangesteld. Hij neemt dit deel van de presentatie voor zijn rekening en beschrijft de situatie die hij dan aantreft als ‘nog schrijnender dan de beelden uit 2008’. Er is druk van buitenaf; vanuit de media, politiek, Inspectie voor de Gezondheidszorg, het zorgkantoor. Een en ander leidt intern tot druk vanuit het bestuur op de directie en van de directie op het management en de inhoudelijk verantwoordelijken. Er volgt een opdracht: ‘Snel orde op zaken stellen, het mag wat kosten, als het gedoe maar stopt.’ Na drie weken heeft de manager een ‘lijst van problemen’ opgesteld. Hier spelen zaken als ziekteverzuim, veiligheid van medewerkers en kwaliteit van leven van cliënten een grote rol. Zijn conclusie: ‘Het kan goed komen, dat gaat even duren, we gaan helemaal opnieuw beginnen.’

Lees verder


Good Practice Zorgboerderij De Eikenhof: In het bos wandelen in plaats van in de separeer

Dat De Eikenhof een zorgboerderij is zal niemand ontgaan: centraal in de ruimte staat een prachtig Lakervelds koppel, kip en haan. Eigenlijk hadden ze een koe mee willen nemen want ze zijn een erkend fokbedrijf van Lakerveldse koeien. ’We streven niet alleen goede zorgresultaten na, maar ook goede bedrijfsresultaten.’

Lees verder

  

GESPREKSRONDES

Onbetaalbaar leven! 'Anders organiseren kan ook geld besparen'

Onder leiding van moderator Nelleke Sikking gaat het gesprek over goede en betaalbare zorg. Want is het wel mogelijk om goede zorg te leveren met de beschikbare middelen? Krijg je de meeste zorg als je het hardste roept? En wat vinden we van een-op-een-begeleiding? Is dat wel de juiste oplossing? In ieder geval is het duur en vaak lastig te organiseren. En is er sprake van een normaal leven als je altijd een begeleider om je heen hebt? Is veiligheid een argument om te kiezen voor een-op-een-begeleiding? Iedereen is het er over eens dat we in een overgangsfase zitten: van vrijheidsbeperking via een-op-een-begeleiding naar intensieve begeleiding.

Lees verder


Samen of apart: 'Zou jij tussen deze vier muren willen wonen?'

Onder leiding van moderator Philip Helder wisselen deelnemers in deze gespreksronde vooral  ervaringen uit. Geen ideologische discussies over terrein of wijk, over grote of kleine groepen, een-op-een begeleiding of niet... Maar vooral: hoe gaat dat plaatsen van cliënten bij jullie? Hoe krijg je het voor elkaar, dat een cliënt kan wonen op een passende plek? Kan daar rekening mee worden gehouden als er sprake is van nood, van crisis?

 

Gekozen is voor een werkvorm met een binnenste en buitenste gesprekscirkel, maar, heel illustratief, bijna niemand wil in de binnenste cirkel gaan zitten. Philip stuurt, nodigt dwingend uit: we kunnen niet beginnen voordat de stoelen bezet zijn!

Lees verder

 

Vrijheid als risico? Overprotocollisering?

De gespreksronde ‘wat vindt u er eigenlijk van’ gaat onder leiding van Hans Tönjes over vrijheid als risico. De gespreksruimte is ingedeeld in een eerste ring, met daarin de actieve deelnemers, en een tweede ring met toehoorders.

 

Hans heeft een opstelling gemaakt met aan de ene kant ‘De Lantaarnpaal’ en aan de andere kant ‘Het Kampvuur’. De lantaarnpaal staat voor werkers met behoefte aan transparantie en een betrouwbare set protocollen. Het kampvuur is bedoeld als metafoor voor werkers met een behoefte aan vrijheid en het maken van eigen keuzes.

 

De discussie spitst zich toe op de vrije ruimte voor medewerkers om tijdens hun dienst keuzes te maken die afwijken van gemaakte afspraken. Deze ruimte is noodzakelijk wanneer je werkt met mensen met een complex beeld. ‘Het overkomt mij om 21.00 uur ’s avonds, dat ik een keuze moet maken, als ik met niemand kan overleggen’, aldus een deelnemer. Hierbij is het van belang dat een organisatie de medewerker een gevoel van veiligheid biedt om beslissingen te nemen die afwijken van eerder gemaakte afspraken. Een ander voorbeeld is de mate van vrijheid die cliënten hebben als het gaat om de sociale media.

Lees verder


Jouw visie mijn probleemgedrag!? Alle neuzen dezelfde kant op...

In ieder jaarplan staat de cliënt centraal en iedere organisatie heeft wel een visie, hoezo bestaat er dan nog probleemgedrag? ‘Nou, mijn cliënt deelt die visie niet…’ Peter van Lier, coördinator bij het CCE, begeleidt de gespreksronde over visie. Concretiseren is één ding, in gesprek gaan is belangrijker want iedereen vult ‘visie’ anders in. Peter van Lier introduceert een stelling: ‘Bij veel probleemgedrag ontbreekt vaak een visie op probleemgedrag’. ‘Visie’ wordt ook wel als ‘excuustruus’ gebruikt, oppert iemand, ‘we hebben toch een visie?’

Lees verder


Omgaan kun je leren! 'Veel kennis ligt in organisaties zelf'

In hoeverre is scholing een bepalende factor in het voorkomen en beïnvloeden van gedragsproblemen bij cliënten? Dit onderwerp staat centraal in de gespreksronde ‘Omgaan kun je leren!’ onder leiding van moderator Herman Hekkers. Want waar begint scholing mee en waarom is het nodig? Iedereen is het er over eens dat scholing begint met de vraag van de cliënt en met de vraag aan jezelf als medewerker. Scholing verruimt je blik en geeft inspiratie.

Lees verder


Aanstuurstijl!? 'Als ik mezelf niet kan zijn, dan voelt de cliënt dat'

Lieke Hoogerwerf leidt in de gespreksronde ‘wat vindt u er eigenlijk van’ een gesprek over aanstuurstijl. Het gesprek spitst zich toe op het thema ‘zelfsturing’. Wat zijn werkzame bestanddelen in het goed functioneren van een team en de individuele leden daarvan. Er is overeenstemming over het belang van elementen als:

  • Plezier hebben in je werk
  • Je veilig voelen in het werken met cliënten, maar zeker ook in de samenwerking met je teamgenoten
  • Oog hebben voor het gezamenlijk belang waar je voor staat; het welzijn van de cliënt
  • Onderling de individuele kernkwaliteiten (h)erkennen en benoemen, en profiteren van elkaars kwaliteiten.
  • ‘Geweldloze communicatie’


Lees verder


Opmerkzaamheid organiseren!?

Hoe organiseren we opmerkzaamheid en wat merk je hiervan in je eigen organisatie? Met een verwijzing naar de lezing van Gijs van Gemert leidt Wilmar Harpe de discussie in. Het is een pittig onderwerp: kun je opmerkzaamheid zelf organiseren of heb je toch de organisatie nodig? In het gesprek blijken er grote verschillen te zijn tussen organisaties, vooral in de invloed die medewerkers ervaren: van ‘in overdracht worden observaties ingezet om lijdensdruk te voorkomen’ tot ‘we zijn veel tijd kwijt met protocollen die niets opleveren’.

 

Het belang van input voor bestuurders wordt gedeeld, maar hoe creëer je draagvlak? Met een open instelling en meedenken, het op een positieve manier onder de aandacht brengen, kun je veel bereiken. Als helpende factoren worden verder genoemd: schaalgrootte, cultuur waarbij verantwoordelijkheden laag in de organisatie liggen, zichtbaar en bereikbaar zijn voor elkaar en vertrouwen, ‘wie het weet mag het zeggen’.


Reacties van deelnemers 

Tijdens de pitstop, de korte lunchpauze, zijn acht mensen geanimeerd met elkaar in gesprek. Ze werken voor de organisatie Pluryn/De Winckelsteegh, een zorgaanbieder in Nijmegen en omgeving met een breed zorgaanbod voor mensen met een verstandelijke beperking.

Lees verder


Een bedrijfskundige aan het woord

De lunch biedt de mogelijkheid om van gedachten te wisselen met Lieke Hoogerwerf. Zij is bedrijfskundige en zelfstandig ondernemer. Ze heeft ervaring met sociale innovatie in sectoren als industrie, dienstverlening en richt zich nu voornamelijk op de zorg. Zij noemt zichzelf zorginnovator en is vooral geïnspireerd om deze dag bij te wonen omdat zij online tools ontwikkelt voor werkers in de zorg vanuit team-optiek.

Lees verder


Wordt vervolgd...

Uit consultaties van het CCE blijkt dat de organisatie een belangrijke factor is bij het voorkomen of beperken van probleemgedrag. Bepaalde gedragsproblemen van cliënten die langdurig zorg nodig hebben kun je voorkomen door de juiste omgeving of context te organiseren. Dat vraagt om betrokkenheid van medewerkers binnen de hele organisatie, uit alle disciplines en van laag tot hoog. Denk bij de context in relatie tot probleemgedrag aan visie van de organisatie, besturingsconcepten, leiderschap, cultuur, financiën, huisvesting, positie van gedragskundigen, ondersteuning van personeel, etc.

 

Voor het CCE was dit aanleiding om in 2013 het project ‘Kijken in de context’ te starten. Focus ligt op de invloed van organisatorische aspecten op probleemgedrag bij cliënten met een verstandelijke beperking. Eigenlijk gaat het om het voorkómen van probleemgedrag dat zou kunnen worden uitgelokt, versterkt of in stand gehouden door systeemaspecten. De nadruk ligt op ervaringen uit de praktijk op basis van Good Practices. Met de werkdag ‘Kijken in de context’ op 21 november 2013 heeft het CCE een platform geboden voor het uitwisselen van meningen, veronderstellingen, ervaringen, wensen en gevoelens door collega’s uit de praktijk.

 

Uit de evaluatie blijkt dat mensen de werkdag positief hebben beoordeeld.

Lees verder