Expertise naar kwetsbare kinderen en niet andersom

JeugdOp dinsdag 5 juli opende De Volkskrant met een artikel over het in de zorg rondpompen van ‘moeilijke’ kinderen, geïllustreerd met het schrijnende verhaal over Nicole. 

Bij het CCE zien we in onze praktijk vaak dat jongeren met complexe problematiek een lange reis door zorgland maken, met veel overplaatsingen. Dat is niet goed voor een kind en zeker niet voor deze toch al zeer kwetsbare kinderen. In het belang van het kind is het beter expertise tijdig beschikbaar te stellen in de thuissituatie dan ouders met het kind naar gespecialiseerde voorzieningen te sturen. Als het thuisfront overbelast is of het kind thuis niet veilig, kan plaatsing in een instelling worden overwogen, maar dan wel bij voorkeur in de buurt en goed ondersteund door experts.

 

Zorg thuis of dichtbij

Dat is ook de bedoeling van de Jeugdwet: de zorg voor kinderen en gezinnen dicht bij huis  organiseren. Dat dit kort na de invoering van de wet nog niet overal even goed lukt, wil niet zeggen dat we het ideaal van nabije, geïntegreerde zorg moeten loslaten, ook niet bij complexe zorgvragen.

 

Laat zorginkopers en zorgaanbieders in de gemeenten (of een regionaal samenwerkingsverband daarvan) de zorg met elkaar zo regelen dat het kind echt centraal staat. Als het gaat om welke zorg er nodig is kijkt het CCE desgewenst mee. Het kan zijn dat partijen bureaucratische belemmeringen tegenkomen. De ervaring leert dat die oplosbaar zijn als partijen dat echt willen en goed samen optrekken. Hoe we het systeem ook inrichten, er zullen altijd kinderen zijn die niet in de bestaande sjablonen passen. Dat vraagt soms om risico’s nemen en eerlijke discussie achteraf over toepassen van regels en toerekenen van kosten. Niet gemakkelijk, maar wel de manier om te voorkomen dat kinderen en hun ouders van het kastje naar de muur worden gestuurd. Daar hebben we goede voorbeelden van gezien in de praktijk.

 

Als CCE komen we vaak in situaties die als onhoudbaar worden ervaren. Daar zien we soms de neiging om op zoek te gaan naar een instelling die is gespecialiseerd in de complexe, gecombineerde problematiek van het kind. Hieraan ligt de aanname ten grondslag dat ernstig probleemgedrag een symptoom is van de ‘ziekte’ van het kind en dat die ‘ziekte’ behandeld moet worden met medicatie en/of therapieën. Wanneer de behandeling niet het gewenste effect heeft, moet het kind naar een instelling waar het nog gespecialiseerdere behandelaanbod wellicht wel tot resultaten leidt.

 

Probleemgedrag is geen ziekte

Bij het CCE denken we dat probleemgedrag het gevolg is van een negatieve interactie tussen het kind - met zijn of haar specifieke kwetsbaarheden - en de omgeving. Het gaat meestal om kinderen die niet eenvoudig te begrijpen zijn, omdat ze zich anders (eenzijdiger, langzamer of op sommige gebieden juist sneller) ontwikkelen. Daardoor lopen ze het risico te worden overvraagd of juist ondervraagd, met als effect dat ze onterecht worden bestraft, gepest of zelfs uitgebuit. Het is voor de omgeving lastig om te begrijpen wat deze kinderen nodig hebben. Ouders en hulpverleners kunnen niet blindvaren op de manier die meestal werkt. In zo’n moeizame interactie ontstaat makkelijk een negatieve spiraal van toenemend onbegrip en probleemgedrag. En van omgangspatronen die dat in stand houden.

 

Dan helpt overplaatsing naar een gespecialiseerde instelling niet, integendeel. Dat werkt stigmatiserend en traumatiserend (“Ik ben een hopeloos probleemgeval”). Wat nodig is, is een gedegen analyse van het probleemgedrag en de context waarin het zich voordoet. Geen classificerende diagnose richting een protocollair vastgelegd zorgaanbod, maar onderzoek naar hoe dit kind in elkaar zit. Wat kan het goed en waar heeft het moeite mee? Wat werkt wel en wat niet? Welke reacties volgen op het probleemgedrag en welke betekenis hebben die  voor het kind? Met een compleet beeld kan een zorgaanbod op maat worden ontworpen. Dat vraagt om multidisciplinaire samenwerking en de bereidheid om meer gespecialiseerde professionals in te schakelen. De expertise naar het kind halen, niet het kind van de ene naar de andere instelling verwijzen.

 


Naar overzicht