Luchtweginfecties

Wat is een luchtweginfectie?

Er wordt onderscheid gemaakt tussen infecties van de bovenste luchtwegen en van de onderste luchtwegen.

 

  • Bovenste luchtweginfectie
    Dit is een infectie van de neus- of keelholte (verkoudheid), infectie van de neusbijholte (acute sinusitis), infectie van de slijmvliezen en het lymfoïde weefsel van de neus-keelholte (acute faryngitis) en infectie van de keelamandelen (acute tonsillitis).
  • Lage (onderste) luchtweginfectie
    Dit is een longontsteking (pneumonie), een ontsteking van de onderste luchtwegen (longblaasjes), acute bronchitis (ontsteking van de centrale luchtwegen namelijk de luchtpijp en de bronchi). Een acute bronchiolitis is een acute ontsteking van de lagere luchtwegen (de bronchiolen: de fijne vertakkingen van de luchtpijp).

 

Welke klachten geeft een luchtweginfectie?

  • Bovenste luchtweginfectie
    Verkoudheidsklachten zijn neusloop, verstopte neus, niezen, pijnlijke keel en/ of hoest. Mensen met verkoudheid voelen zich vaak zwak en vermoeid. Er kan geringe koorts optreden.

    Klachten bij een neusbijholteontsteking zijn aangezichtspijn en pussige afscheiding uit de ogen. Daarnaast is er vaak sprake van koorts, hoofdpijn, reukverlies, een verstopte neus en een riekende adem.

  • Symptomen van een acute faryngitis zijn keelpijn (vooral van de achterste keelwand), prikkelend gevoel in de keel, slikpijn, schraapneiging, een droge, prikkelende hoest en later heesheid.

    Symptomen van acute tonsillitis zijn keel- en slikpijn. De pijn zit vooral ter hoogte van de keelamandelen en het zachte verhemelte. Er kan koorts en oorpijn optreden.

  • Lage luchtweginfectie
    Symptomen van longontsteking zijn (een wisselende mate van) koorts, benauwdheid en hoest. Vaak zijn er ook koude rillingen bij de koorts, wordt er slijm opgehoest en kan ademen pijn doen. Er kunnen ook aspecifieke klachten zijn, zoals malaise, spier- en hoofdpijn.

    Acute bronchitis geeft hoestklachten, al of niet met het opgeven van pussig slijm.
    Bij acute bronchiolitis is er een piepende ademhaling en benauwdheid. Meestal is er geen hoge koorts.

Bij mensen met verhoogde kwetsbaarheid zoals bij mensen op hogere leeftijd, met dementie, zintuigstoornissen of polyfarmacie vormt een luchtweginfectie daarnaast een verhoogd risico voor het optreden van een delier: bewustzijnsdaling met desoriëntatie, wanen en hallucinaties, meestal mét maar soms ook zónder onrust. 249  

Voor mensen met een verstandelijke beperking is het soms niet mogelijk om klachten als pijn en malaise kenbaar te maken. Het kan zijn dat de omgeving dan alleen een gedragsverandering of een delirant beeld opmerkt.

 

Hoe vaak komt een luchtweginfectie voor in de algemene bevolking?

  • Bovenste luchtweginfectie
    Verkoudheid (inclusief faryngitis) heeft een incidentie van 6,6%, dit is een (onder-)schatting aangezien niet iedereen met een verkoudheid naar de huisarts gaat. 250
    Acute sinusitis heeft een incidentie van 2,5% 250 en een prevalentie van 2,7%. 251
    Acute tonsillitis heeft een incidentie van 1,6% 250 en een prevalentie van 1,2% 251
  • Lage luchtweginfectie
    Pneumonie heeft een incidentie van 0,84% 252 en een prevalentie van 0,75%. 251
    De gemiddelde prevalentie van een pneumonie is ongeveer 0,6%, maar vooral bij jongere kinderen en ouderen is de prevalentie aanzienlijk hoger. 535

    Acute bronchitis/bronchiolitis heeft een incidentie van 3,4% 252 en een prevalentie 2,7%. 251

 

Hoe vaak komt een luchtweginfectie voor bij mensen met een verstandelijke beperking?

Cijfers uit grotere onderzoeken zijn niet beschikbaar. In een onderzoek onder 63 volwassenen met een verstandelijke beperking had 35% een luchtweginfectie in de afgelopen 6 maanden (12 mensen hadden een pneumonie, 7 sinusitis, 1 bronchitis en 1 een bovenste luchtweginfectie). De auteurs wijten dit onder andere aan pathogene micro-organismen die bij deze mensen in de mond aanwezig waren en een slechte orale hygiëne. 253


Een andere reden voor veel luchtweginfecties is de grote kans op verslikken (aspiratie). In een onderzoek onder volwassenen met een zeer ernstige verstandelijke beperking werd een relatie gevonden tussen ademhalingsstress en chronische longziekten en de mate van aspireren. 254


Een (broncho-) pneumonie en ook andere luchtweginfecties zijn een veel voorkomende doodsoorzaak bij mensen met een (zeer) ernstige verstandelijke beperking. Mensen met een verstandelijke beperking overlijden vaker aan een luchtweginfectie (al dan niet ten gevolge van een verslikking) dan mensen uit de algemene bevolking. 255   536


Daarnaast zijn er syndromen waarbij vaker luchtweginfecties voorkomen. Zo zijn er bij het downsyndroom aanwijzingen voor afwijkingen in het IgG in het speeksel (afweermechanisme) en voor terugkerende luchtweginfecties 256 en hebben kinderen met het downsyndroom een verhoogde kans op het krijgen van een RSV (respiratoir syncytieel virus) bronchiolitis. 257


Ook bij het syndroom van Down is een pneumonie tegenwoordig (met de toegenomen levensduur) de belangrijkste doodsoorzaak. 537

7,35% Algemene bevolking
Voor mensen met een verstandelijke beperking is dit sterk afhankelijk van de ernst en de oorzaak van de verstandelijke beperking

249

Eizenga WH, Dautzenberg PLJ, Eekhof JAH, Scholtes ABJ, Van Venrooij MH, Verduijn MM, Wiersma Tj, Burgers JS, Van der Weele GM, e.a. NHG-Standaard Delier(eerste herziening). Huisarts Wet 2014;57(4):184-93

250

Gommer AM (red.). Infecties van de bovenste luchtwegen. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas. nl> Gezondheid en ziekte\ Ziekten en aandoeningen\ Ademhalingswegen\ Infecties van de bovenste luchtwegen, 25 mei 2007. Medio 2016 beschikbaar op www.volksgezondheidenzorg.info

251

Linden van der MW, Wester GP, de Bakker DH, Schellevis FG. Tweede Nationale Studie naar ziekten en verrichtingen in de huisartspraktijk: klachten en aandoeningen in de bevolking en in de huisartspraktijk. Utrecht/Bilthoven: NIVEL/RIVM 2004.

252

Gageldonk-Lafeber van AB, Wolleswinkel-van den Bosch JH, Hoeymans N. Infecties van de onderste luchtwegen. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Gezondheid en ziekte\ Ziekten en aandoeningen\ Ademhalingswegen\ Infecties van de onderste luchtwegen, 10 december 2007. Medio 2016 beschikbaar op www.volksgezondheidenzorg.info

535

Verheij ThJM, Hopstaken RM, Prins JM, Salomé PhL, Bindels PJ, Ponsioen BP†, Sachs APE, Thiadens HA, Verlee E. NHG-Standaard Acuut hoesten (Eerste herziening). Huisarts Wet 2011:54(2):68-92

253

Binkley CJ, Haugh GS, Kitchens DH, Wallace DL, Sessler DI. Oral microbial and respiratory status of persons with mental retardation/intellectual and developmental disability: an observational cohort study. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 2009 Nov;108(5):722-31.

254

Rogers B, Stratton P, Msall M, Andres M, Champlain MK, Koerner P, Piazza J. Long-term morbidity and management strategies of tracheal aspiration in adults with severe developmental disabilities. Am J Ment Retard. 1994 Jan;98(4):490-8.

255

Tyrer F, McGrother C. Cause-specific mortality and death certificate reporting in adults with moderate to profound intellectual disability. J Intellect Disabil Res. 2009 Nov;53(11):898- 904.

536

Patja, K.,Molsa,P.,&Iivanainen,M.(2001). Cause-specific mortalityofpeoplewithintellectualdisabilityinapopulation-based,35-yearfollow-upstudy. Journal ofIntellectualDisabilityResearch,45(Pt 1),30–40

256

Chaushu S, Yefenof E, Becker A, Shapira J, Chaushu G. A link between parotid salivary Ig level and recurrent respiratory infections in young Down’s syndrome patients. Oral Microbiol Immunol. 2002 Jun;17(3):172-6

257

Bloemers BL, van Furth AM, Weijerman ME, Gemke RJ, Broers CJ, van den Ende K, Kimpen JL, Strengers JL, Bont LJ. Down syndrome: a novel risk factor for respiratory syncytial virus bronchiolitis--a prospective birth-cohort study. Pediatrics. 2007 Oct;120(4):e1076-81

537

Englund A, Jonsson B, Zander CS, Gustafsson J, Annerén G. Changes in mortality and causes of death in the Swedish Down syndrome population. Am J Med Genet A. 2013 Apr;161A(4):642-9

Eizenga WH, Dautzenberg PLJ, Eekhof JAH, Scholtes ABJ, Van Venrooij MH, Verduijn MM, Wiersma Tj, Burgers JS, Van der Weele GM, e.a. NHG-Standaard Delier(eerste herziening). Huisarts Wet 2014;57(4):184-93

Gommer AM (red.). Infecties van de bovenste luchtwegen. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas. nl> Gezondheid en ziekte\ Ziekten en aandoeningen\ Ademhalingswegen\ Infecties van de bovenste luchtwegen, 25 mei 2007. Medio 2016 beschikbaar op www.volksgezondheidenzorg.info

Linden van der MW, Wester GP, de Bakker DH, Schellevis FG. Tweede Nationale Studie naar ziekten en verrichtingen in de huisartspraktijk: klachten en aandoeningen in de bevolking en in de huisartspraktijk. Utrecht/Bilthoven: NIVEL/RIVM 2004.

Gageldonk-Lafeber van AB, Wolleswinkel-van den Bosch JH, Hoeymans N. Infecties van de onderste luchtwegen. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Gezondheid en ziekte\ Ziekten en aandoeningen\ Ademhalingswegen\ Infecties van de onderste luchtwegen, 10 december 2007. Medio 2016 beschikbaar op www.volksgezondheidenzorg.info

Verheij ThJM, Hopstaken RM, Prins JM, Salomé PhL, Bindels PJ, Ponsioen BP†, Sachs APE, Thiadens HA, Verlee E. NHG-Standaard Acuut hoesten (Eerste herziening). Huisarts Wet 2011:54(2):68-92

Binkley CJ, Haugh GS, Kitchens DH, Wallace DL, Sessler DI. Oral microbial and respiratory status of persons with mental retardation/intellectual and developmental disability: an observational cohort study. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 2009 Nov;108(5):722-31.

Rogers B, Stratton P, Msall M, Andres M, Champlain MK, Koerner P, Piazza J. Long-term morbidity and management strategies of tracheal aspiration in adults with severe developmental disabilities. Am J Ment Retard. 1994 Jan;98(4):490-8.

Tyrer F, McGrother C. Cause-specific mortality and death certificate reporting in adults with moderate to profound intellectual disability. J Intellect Disabil Res. 2009 Nov;53(11):898- 904.

Patja, K.,Molsa,P.,&Iivanainen,M.(2001). Cause-specific mortalityofpeoplewithintellectualdisabilityinapopulation-based,35-yearfollow-upstudy. Journal ofIntellectualDisabilityResearch,45(Pt 1),30–40

Chaushu S, Yefenof E, Becker A, Shapira J, Chaushu G. A link between parotid salivary Ig level and recurrent respiratory infections in young Down’s syndrome patients. Oral Microbiol Immunol. 2002 Jun;17(3):172-6

Bloemers BL, van Furth AM, Weijerman ME, Gemke RJ, Broers CJ, van den Ende K, Kimpen JL, Strengers JL, Bont LJ. Down syndrome: a novel risk factor for respiratory syncytial virus bronchiolitis--a prospective birth-cohort study. Pediatrics. 2007 Oct;120(4):e1076-81

Englund A, Jonsson B, Zander CS, Gustafsson J, Annerén G. Changes in mortality and causes of death in the Swedish Down syndrome population. Am J Med Genet A. 2013 Apr;161A(4):642-9