CCE in Jeugdhulp

P. 3 RickHekman_CCE-Sam_MG_6560Het CCE… wat heb je er aan?

 

‘De jeugdhulp is inmiddels bekend terrein voor het CCE. Als zorgprofessionals vastlopen met een kind is er altijd sprake van ernstig probleemgedrag en ingewikkelde problematiek’, zegt Alice Padmos, regiodirecteur CCE. ‘Samen met professionals en ouders vormen we ons een beeld van wat er precies aan de hand is en hoe we de situatie kunnen verbeteren.

 

‘In de jeugdhulp zijn het vooral instellingen die zorg bieden aan kinderen met een zwakke of normale begaafdheid en ernstig probleemgedrag die een beroep op het CCE doen. Denk bijvoorbeeld aan jeugdpsychiatrie, jeugdbescherming en (residentiële) jeugdzorg. Daarnaast doen we ook consultaties in het (speciaal) onderwijs.’

 

Gedrag ontstaat altijd uit een wisselwerking tussen de cliënt en zijn omgeving

 

Blijvende beperking en probleemgedrag

Alice: ‘Bij consultaties gaat het altijd om kinderen met meerdere problemen. Er is eigenlijk altijd sprake van een blijvende beperking of stoornis zoals autisme, een zwakke begaafdheid of hersenletsel in combinatie met andere stoornissen als hechtings- of eetstoornissen, verslaving, psychosen én ernstig probleemgedrag. Denk bijvoorbeeld aan heftige fysieke agressie, zelfbeschadiging en seksueel grensoverschrijdend gedrag. We kijken dan samen met alle betrokkenen – professionals én familie – hoe deze problemen onderling samenhangen. Daarbij onderzoeken we ook de factoren in de omgeving die het probleemgedrag kunnen veroorzaken, versterken of in stand houden.’

 

Het CCE neemt de zorg niet over, maar adviseert de zorgprofessionals die al bij het kind betrokken zijn en betrekt daar altijd de ouders bij. ‘Het komt wel eens voor dat we een coördinerende rol op ons nemen. Dan gaat het om kinderen met complexe problematiek, voor wie het juiste zorgaanbod niet zomaar voorhanden is. Dat gebeurt in situaties waarin men naar elkaar doorverwijst en niemand zich echt verantwoordelijk voelt.’

 

Alice: ‘We proberen dan iedereen om de tafel te krijgen die iets kan betekenen en proberen de regie van het vervolgtraject zo snel mogelijk neer te leggen bij de instantie of professional waar die thuishoort. Er waren altijd al kinderen met complexe problemen die makkelijk tussen wal en schip vielen, maar door de veranderingen in de wetgeving is de onduidelijkheid over “wie doet wat” tijdelijk groter geworden. De intentie van de Jeugdwet is om zorg dichtbij huis en op maat te realiseren. Dat is uitstekend, maar in de praktijk is dat nog een hele zoektocht. Het CCE kan daarin meedenken met alle betrokken partijen.’

 

Signaleren van hiaten

‘We zien dat kinderen met complexe problemen en hardnekkig probleemgedrag vaak worden weggestuurd als “onbehandelbaar”. Ze worden van crisisplek naar observatieplek, naar behandelplek overgeplaatst en daarna weer naar huis, totdat het ook daar weer misloopt. Vaak zijn ze al verwijderd van diverse scholen. Dat is voor kinderen die al extra kwetsbaar zijn door hun blijvende beperking, nog extra beschadigend. Het CCE wil expertise naar het kind brengen en de betrokken personen ondersteunen, zodat het kind niet onnodig hoeft te worden overgeplaatst.’

 

Het CCE ziet in consultaties waar ‘gaten’ in de zorg zitten of waar de toeleiding tot zorg door regelgeving moeilijk blijkt. We beschouwen het als onze taak om bij overheden te signaleren wat die hiaten zijn. Alice: ‘Waar moeten bijvoorbeeld de kinderen wonen die langdurig gespecialiseerde begeleiding nodig hebben, maar niet meer thuis kunnen zijn vanwege de ernst van hun problematiek? De blijvende beperkingen die hen extra kwetsbaar maken, gaan niet over. Nu is het zo geregeld dat ze wel ergens een tijd terecht kunnen voor behandeling, maar dan moeten ze weer weg. En dan?’

 

‘Een ander voorbeeld: wat gebeurt er als je 18 jaar wordt? Je komt dan niet meer in aanmerking voor zorg op basis van de Jeugdwet, maar meestal ook niet voor zorg op basis van de Wet langdurige zorg. Je moet eerst drie jaar behandeling of zorg vanuit de “gewone” zorgverzekering hebben gehad. Maar voor sommige groepen jongeren gaat het vooral om ergens te kunnen wonen met (zeer) gespecialiseerde begeleiding. Het is niet eenvoudig om dat vergoed te krijgen door een zorgverzekeraar. Dat geldt bijvoorbeeld voor sommige meisjes met zowel ASS als anorexia.’

 

Van beheersen naar begeleiden

Wanneer kinderen in de puberteit komen, is dat sowieso een turbulente tijd. Voor kinderen met complex gedrag geldt dat nog meer. Alice: ‘Ze gaan soms extreem de grenzen opzoeken terwijl ze nog minder dan gewone pubers in staat zijn de effecten en gevolgen van hun gedrag te overzien. Soms is er (risico op) heftige agressie en voelt de omgeving zich bedreigd. Mensen zijn dan geneigd hun toevlucht te nemen tot maatregelen die er vooral op gericht zijn om het gedrag van de jongere te beheersen. Beheersing en vrijheidsbeperking roepen echter ook weer tegenreacties op. Zo raak je met elkaar makkelijk in een neerwaartse spiraal. Het CCE kan helpen om die spiraal te herkennen en te doorbreken.’

 

Nieuw perspectief

Het CCE probeert samen met alle betrokkenen een beeld te krijgen van de oorzaken van het probleemgedrag. Dan blijkt vaak dat er sprake is van onvermogen en niet van onwil. Of van patronen die tussen kind, hulpverleners en ouders zijn ontstaan en waar niemand meer uitkomt. ‘De “context” is voor ons een essentieel begrip,’ vertelt Alice. ‘Wij denken dat gedrag altijd ontstaat uit een wisselwerking tussen de cliënt en zijn omgeving. Wanneer je begrijpt waarom iemand doet zoals hij doet en wat het effect is van je eigen reactie op dat gedrag, kun je ook beter invloed uitoefenen.’

 

‘Omdat we altijd van een afstand naar de situatie kijken, zien wij verbanden die minder duidelijk zijn als je er dicht op zit. We hebben met allerlei instellingen te maken én nemen de tijd om met alle betrokkenen nog eens goed uit te zoeken wat er aan de hand is. De combinatie van tijd en manier van kijken zorgt vaak voor nieuw perspectief in een vastgelopen situatie.’

 

Dit artikel verscheen eerder in het CCE Magazine 'Focus op Jeugd' (2016)