Sytse Zuidema: 'Als je medicatie niet afbouwt, weet je het nooit'

Cliënten met dementie krijgen regelmatig antipsychotica en andere gedrag beïnvloedende medicatie voorgeschreven wanneer er sprake is van probleemgedrag. Lang niet altijd blijkt dit tot een oplossing te leiden. Specialist ouderengeneeskunde Sytse Zuidema heeft hier als consulent regelmatig mee te maken. In 2008 promoveerde hij op probleemgedrag bij mensen met dementie. Hij is werkzaam als hoofd van de sectie ouderengeneeskunde van de afdeling huisartsgeneeskunde van het UMCG waar hij onder andere onderzoek doet naar dementie en medicatie, en de mogelijke risico’s daarvan. Sinds 2009 werkt hij ook als consulent voor het CCE.

 Medicatie afbouwen dementie

 

Bewust zijn van risico’s  

‘Antipsychotica zijn ontwikkeld voor schizofrenie en werken ook goed bij een delier. Bij dementie worden ze ook wel ingezet als fysieke agressie het probleem vormt. Bij andere gedragsproblemen,  zoals bijvoorbeeld onrust of verbale agressie werken ze sowieso niet,’ zegt Sytse Zuidema. Antipsychotica kennen bovendien veel bijwerkingen: iemand wordt trager en strammer wat het risico van vallen met zich meebrengt. Ook wordt men suf en krijgt minder van de omgeving mee. Er kunnen problemen met slikken en kauwen ontstaan. En zelfs is er meer kans op beroertes en hartritmestoornissen waardoor de kans op overlijden toeneemt. ‘Van die risico’s moet je je bewust zijn als je antipsychotica voorschrijft. Bij extreme agressie maak je juist gebruik van die versuffende bijwerking. Ook wanneer er sprake is van extreem lijden kan gedrag beïnvloedende medicatie verlichting bieden.’

 

Inbreng van familie

In de CCE consultaties waarbij Zuidema betrokken is, ziet hij regelmatig dat de specialist ouderengeneeskunde helemaal is vastgelopen. ‘Het patroon is vaak dat het gedrag blijft bestaan, ondanks medicatie en dat men dan steeds iets bijgeeft. Wat we dan vaak doen is afbouwen, en kijken wat voor gedrag er over blijft. Als het gedrag hetzelfde blijft, en niet toeneemt, dan is er al winst geboekt. De kunst is om met het team te kijken of het gedrag op een andere manier verbeterd kan worden.’

 

Zuidema pleit ervoor dat men eerder aan de bel trekt bij het CCE. ‘Wij kunnen dan een combinatie van medisch advies en teamondersteuning bieden. Bij verreweg de meeste consultaties ga ik samen met een psycholoog of andere gedragskundige op pad. Ik neem de medische geschiedenis door en kijk wat er geprobeerd is. Samen overleggen we wat we eerst gaan doen. Dat hoeft niet per se de afbouw van medicatie te zijn. Het is leuk om aan dit proces mee te werken: ook als dokter ben je een teamspeler. Er is al veel geprobeerd, maar ook is er altijd verbetering mogelijk. Het is zoeken waar de oplossing ligt: dat kan in het team zijn, in het management of in een medisch probleem. In het eindstadium van dementie is het heel moeilijk om achter de bron van probleemgedrag te komen.

 

Soms zie ik dat de inbreng van de familie vergeten wordt. Ik laat hen ook altijd meedenken. Zij kennen de cliënt tenslotte al heel lang en beter dan het team! Zo kan je achter iets ogenschijnlijk kleins komen wat de oorzaak vormt van het probleem.’

 

Veel winst te behalen

Toch kunnen antipsychotica en andere gedrag beïnvloedende medicatie niet altijd zo maar afgebouwd worden. ‘Stel dat iemand zich enorm verzet bij het wassen of verzorgen. Het kan zelfs gebeuren dat verzorgenden daarbij letsel oplopen. Ook voor de cliënt is die strijd een lijdensweg. Het is heel triest voor iedereen, maar soms is deze medicatie toch nodig.’

 

Zuidema ziet geregeld dat antipsychotica een uitkomst bieden in een onrustige periode, waarna er niet wordt geprobeerd om af te bouwen: ‘“Het gaat goed zo”, vindt men en vervolgens durft men niet af te bouwen. Uit onderzoek is gebleken dat één op de acht bewoners van verpleeghuizen meer dan twee jaar antipsychotica krijgt terwijl je ze eigenlijk maar drie maanden gebruiken mag. Het is net als met paracetamol: je neemt dat als je pijn hebt, maar probeert op een gegeven moment weer of je zonder kan. Als je niet afbouwt, weet je het nooit. Er is veel winst te behalen bij de afname van langdurig gebruik van antipsychotica.’