Contact en reflectie kunnen separeren voorkomen

Het consult Dwang & Drang in de praktijk

Als een cliënt in een GGZ-instelling drie maanden gesepareerd is, is de instelling verplicht een externe consultatie aan te vragen. Dat stelt het toetsingskader van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ). Sinds juli 2013 kunnen GGZ-instellingen daarvoor het CCE inschakelen, conform afspraken daarover met GGZ Nederland. Hoe verloopt zo’n consult Dwang & Drang en wat zijn de ervaringen tot nu toe?

separatie1

Inmiddels heeft het CCE meer dan twintig consulten Dwang & Drang (D&D) uitgevoerd. Bij een consult D&D komen een CCE-coördinator en twee consulenten (externe inhoudelijk deskundigen) een dag naar de aanvragende instelling. Het CCE-team voert uitgebreide gesprekken met alle betrokken hulpverleners en liefst ook met de familie en de cliënt zelf.

 

Luisteren en meedenken

‘Luisteren en meedenken, dat is voor ons de kern van een consult D&D’, vertelt Justine Theunissen, psychiatrisch verpleegkundige en CCE-consulent. ‘We begrijpen hoe ingewikkeld de hulpverlening aan deze cliënten vaak is en weten hoeveel de hulpverleners meestal al geprobeerd hebben.’

 

Tijdens het consult spreekt het CCE-team ’s ochtends uitgebreid met de betrokken hulpverleners en eventueel de familie. Thema’s zijn bijvoorbeeld: de begeleiding tot nu toe, de diagnose, de specifieke behoeftes van de cliënt, maar ook: wat werkt wel en wat werkt niet in de begeleiding?

 

‘Ook de specifieke behoeften van de cliënt komen aan de orde’, aldus Justine. ‘Inzicht hebben in die behoeften is de basis van zorg op maat. Soms komen er in deze fase verrassende dingen uit. Dan blijkt bijvoorbeeld dat het intelligentieniveau van een cliënt niet helder is. Als je dat niet weet, kun je daar ook niet bij aansluiten.’

 

Ook de hulpverleningsgeschiedenis en de relatie met de familie staan op de agenda. ‘De rol van familie is vaak het bespreken waard. Familieleden zijn niet standaard bij de hulpverlening en dus ook niet altijd bij het consult betrokken. Terwijl zij juist de cliënt goed kennen en veel ideeën kunnen aandragen om goed bij de behoeften en voorkeuren van een cliënt te kunnen aansluiten. Al kan familie ook weer goede redenen hebben om tijdelijk buiten beeld te blijven.’

 

Contact en reflectie typeren het consult D&D. ‘Contact met het team in de vorm van openheid en naast elkaar staan. En reflectie in de vorm van samen de situatie analyseren. Wij stellen vooral veel vragen en denken zo oordeelloos mogelijk met het team mee.’

 

Zorg op maat

In de middag bespreekt het CCE-team zijn bevindingen met de zorgverleners.‘Dat kunnen concrete adviezen voor de hulpverlening zijn. Maar ook vragen die er nog blijken te zijn over de voorgeschiedenis en context van de cliënt. Als je de antwoorden daarop zou hebben, heeft het team aanknopingspunten voor nog meer zorg op maat. En dus voor meer rust en ontspanning voor de cliënt, zodat separeren vaker voorkomen kan worden.’

 

Binnen veertien dagen na het consult ontvangt de zorginstelling een uitgebreid verslag van de bevindingen en aanbevelingen. Een enkele keer is het consult aanleiding voor een reguliere CCE-consultatie. Dan krijgt de instelling ondersteuning bij de implementatie van de aanbevelingen.

 

‘In het begin van een consult voelen we vaak lichte reserve en voorzichtigheid’, vertelt Justine. ‘Teamleden ervaren het consult soms in eerste instantie als een verplichting. Maar aan het eind van de dag is er vooral waardering en opluchting in een team. Alleen al het bij elkaar zitten en gericht van gedachten en ervaringen wisselen creëert ruimte voor de hulpverleners. Meestal bruist het aan het eind van de consultdag van ideeën.’

 

Bijtijds alternatieven aanbieden

‘De aanbevelingen hebben bijna altijd te maken met meer inzicht krijgen in de specifieke behoefte van de cliënt en daarbij aansluiten. Overigens denk ik dat je separeren vaak kunt voorkomen als je de behoefte van de cliënt centraal stelt en als hulpverlener gericht blijft op contact met hem of haar houden. Het is belangrijk om oplopende spanning vroeg te signaleren en bijtijds alternatieven te bieden, om escalatie te voorkomen. Door een cliënt gerichte aandacht te geven, sluit je aan bij zijn of haar mogelijkheden en interesses en kun je zorgen voor een zinvolle daginvulling die past bij zijn of haar mogelijkheden. Zo geef je iemand een veilig gevoel en dus rust.’

 

Daarnaast is regelmatige intervisie in het eigen multidisciplinair team volgens Justine onmisbaar. ‘In de praktijk sneuvelt die intervisie vaak door de waan van de dag, maar voor goede zorgkwaliteit is het belangrijk om samen een gedeelde lijn uit te zetten en te kunnen reflecteren op het werken volgens die lijn. Zeker bij multicomplexe problematiek is het belangrijk om helderheid te creëren over ieders aandeel in de zorg en oog te hebben voor de interactie die dit oplevert. Contact en reflectie zijn ook de sleutelwoorden voor minder separeren.’

 

separatie

Breed kijken

‘Het CCE is gewend vastgelopen situaties breed te bekijken’, aldus Geraldine Raap, beleidsadviseur bij het CCE. ‘We nemen niet alleen de cliënt en zijn behandelplan onder de loep, maar ook de hulpverleningsgeschiedenis, de contacten met familie, de omgeving en de manier waarop de cliënt bejegend wordt. Welke behoeften heeft een cliënt, waar liggen de mogelijkheden en beperkingen, hoe sluit je daarbij aan en hoe zorg je voor een passende daginvulling? Door dat nauwkeurig te bepalen, voorkom je dat de cliënt wordt overvraagd en kun je een zorgaanbod op maat creëren.

 

Na  de consulten krijgen we vaak terug dat de teamleden het waardevol en verrijkend vinden om breder te kijken naar de situatie van een cliënt en de hulpverlening.’

 

Behoefte aan follow-up

Tot nu toe zijn de ervaringen met het consult D&D vrij positief. Geraldine: ‘Het consult zit goed in elkaar volgens de instellingen. Ook is het CCE bekend genoeg in de sector; de instellingen weten over het algemeen waar het CCE voor staat en waarvoor je het kunt inschakelen. ‘Maar misschien zou het goed zijn om een week of vier nadat het team ons verslag heeft gekregen nog eens met elkaar om de tafel te gaan zitten’, vult Justine aan. ‘Dan kunnen we bespreken of het team zichzelf en hun bevindingen herkent in het rapport? Roept het verslag nog vragen op? Hoe gaat het nu met de cliënt en hoe is het tot nu toe in de begeleiding gegaan? Eventueel kun je met elkaar bespreken hoe het met de implementatie gaat, niet alleen voor die ene cliënt, maar ook op de afdeling.’

 

Justine noemt nog een aandachtspunt voor de instellingen zelf: ‘We zien in de consultaties dat de verslaglegging van de verplichte consultaties bij een, drie en zes weken separeren vrij summier is. Als die consulten inhoudelijk intensiever zouden zijn, en de verslaglegging meer concrete adviezen zou bevatten, zouden de eerdere consulten het team meer houvast geven. De kans is groot dat je daarmee langer separeren voorkomt, en dus ook het verplichte consult bij drie maanden separeren.’


============================================================

 

Inzichten en aanknopingspunten

Het CCE heeft inmiddels een aantal consulten D&D geëvalueerd. Dat heeft diverse waardevolle inzichten en aanknopingspunten voor het consult opgeleverd. Zo blijken alle GGZ-instellingen een actief beleid voeren om het separeren terug te dringen. Wel is er onderling variatie in de ambitie (terugbrengen tot nul, of terugbrengen tot “zo weinig mogelijk”) en in de mate waarin het beleid doordringt tot op de werkvloer.

De meeste instellingen zien de waarde van een passende daginvulling voor de cliënt in, en realiseren zich ook dat het inschakelen van een psycholoog of pedagoog toegevoegde waarde voor de behandeling en begeleiding kan hebben.

 

Als kritische factoren rond het separeren noemen de instellingen onder andere de vele wisselingen in een team, waardoor het moeilijk is om beleid en behandelplannen consistent uit te voeren. Ook de inrichting van een afdeling kan de begeleiding beïnvloeden. Als een separeer bijvoorbeeld aan het eind van de gang ligt, krijg je minder gauw contact met de cliënt dan wanneer de separeer op een centrale plek ligt. Dat het CCE in de consultatie ook al deze aspecten laat meewegen, vinden de instellingen een belangrijke meerwaarde.

 

Dit artikel verscheen eerder in het CCE Magazine GGZ - Expertise op maat


Naar overzicht