Het CCE... wat heb je er aan?

De eerste stap is vaak het moeilijkst: onbekende collega’s toelaten in werksituaties waar je zelf het gevoel hebt alles al geprobeerd te hebben. Jeanette de Grand, teamleider bij GGZ Noord-Holland-Noord weet daar alles van. Zes jaar geleden kwam ze in contact met het CCE. Een cliënt die steeds meer in de separeer zat, vormde de aanleiding. Met expertise op maat kwamen ze verder. Nu leidt Jeanette een team voor consultaties binnen haar eigen organisatie.

 

hoofden

 

‘Op een symposium kwam ik een coördinator van het CCE tegen, zo is het contact ontstaan,’ vertelt Jeanette de Grand. ‘We hadden een psychotische cliënt met verstandelijke beperking en autisme die al jarenlang regelmatig in de separeer zat. Het laatste halfjaar zelfs bijna voortdurend. Kees wilde er zelf niet uit, maar wij vonden het mensonterend. We liepen voortdurend vast in de behandeling en interventies gaven niet het gehoopte effect. Wij voelden ons machteloos. CCE-coördinator Tom van Son is met ons aan de slag gegaan.’

 

Tom vertelt: ‘Bij het starten van het traject verbleef Kees al zes maanden vrijwel onafgebroken in een separeer. Hij was ernstig vervuild; huilde en schreeuwde en kon niet meer communiceren met anderen. Er was minimaal contact met begeleiders. De contacten waren functioneel. Hij was zo angstig dat hij enkel nog dreigend kon zijn naar anderen. Hij was alle vertrouwen in de begeleiders kwijt geraakt en zij in hem. Er was geen zicht op verbetering. Alle betrokkenen vonden dit een onaanvaardbare situatie.’

 

Kijken naar wat kan

‘Ondanks de ervaren agressie was het team bereid om te kijken naar wat zij zelf nog konden om de situatie te veranderen’, vertelt Tom. ‘Gedurende het traject kregen zij inzicht in hoe beperkt deze man in staat is om de complexe wereld om hem heen te begrijpen en hoezeer hem dat beangstigt. Door hem telkens opnieuw duidelijkheid en voorspelbaarheid te bieden werd de wereld wat overzichtelijker en veiliger voor hem. Dat heeft het team ervaren.’

 

Jeanette vult aan: ‘We zijn zeker twee jaar bezig geweest. Nu woont Kees in een afgesloten appartement. De wereld buiten zijn appartement blijft nog steeds erg onvoorspelbaar, maar binnen is het overzichtelijker en voelt het veilig. Hoewel het een kleine vooruitgang lijkt, is het voor hem een grote stap richting herstel. Zijn kwetsbaarheid is permanent, toch blijven we samen met hem kijken naar waar en wanneer zijn wereld vergroot kan worden. Een grote verbetering dus!’

 

‘Mijn collega en ik hadden eigenlijk helemaal geen reserves bij het toelaten van het CCE. We waren juist heel blij dat er eens iemand meekeek met een andere blik. De hele context werd onder de loep genomen. We merkten toen dat de nadruk eigenlijk altijd ligt op het probleem. De CCE-deskundigen keken meer naar oplossingen, naar wat hulpverleners mogelijk anders konden om het patroon te doorbreken.’

 

Cultuuromslag nodig

Toch is het helemaal niet vanzelfsprekend in de GGZ om anderen mee te laten kijken. ‘Ik denk dat er een cultuuromslag nodig is,’ zegt Jeanette. ‘Vaak zie je dat een cliënt wordt uitgestoten als het niet meer gaat. Zo iemand wordt dan als een hete aardappel heen en weer geschoven binnen een organisatie en tussen organisaties. Er zou een richtlijn moeten zijn: éérst het CCE consulteren voor je gaat schuiven met een cliënt.’

 

‘Binnen GGZ Noord-Holland-Noord hebben we een soort eigen CCE opgericht: het CCB, Centrum Complexe Behandeling. Wij geloven namelijk dat niet de cliënt complex is, maar juist zijn behandeling. Het project loopt nu anderhalf jaar en sinds een jaar zijn we echt aan de slag. Wat het oplevert? Lucht! Teams hebben het gevoel dat ze er niet alleen voor staan. En daardoor ontstaat er ruimte voor andere interventies en oplossingsrichtingen. Het tijdig inzetten van expertise van anderen is een vaardigheid op zich. Het vraagt om je kwetsbaar opstellen en zelfreflectie.  Dit kan bijdragen aan teamontwikkeling en anders kijken naar complexe zorgvragen.

 

We hebben twaalf bedden, maar we nemen zo min mogelijk op. We proberen het echt in de geest van het CCE te doen! Je kunt dus niet “van je probleem af”, maar we adviseren en coachen zodat collega’s weer zelf verder kunnen.’

 

Successen delen

‘Ik geloof in het delen van successen. Dan krijg je mond-op-mond-reclame. Wij presenteren ons vaak op symposia. We krijgen heel enthousiaste reacties als we vertellen over de casus van Kees die na jaren toch uit de separeer kwam. Want elke organisatie kent zulke cliënten.’ Toch is de meerwaarde van het CCE niet voor iedereen in de GGZ evident. Jeanette: ‘Ik denk dat het vooroordeel bestaat “die komen uit de gehandicaptenzorg, die kunnen dit niet”.

 

Ik geloof juist in die andere kijk waardoor er een nieuwe dynamiek kan ontstaan. Maar het kan ook heel confronterend werken. De kunst is namelijk om juist ook naar jezelf te kijken, naar je eigen aandeel en de bejegening van een cliënt.  Dat is men niet gewend. Er wordt heel erg gekeken naar de cliënt en het probleem van de cliënt. Niet naar de eigen attitude. De uitstoot van cliënten is een groot probleem. Ze weten niet waar de cliënt heen moet, alleen dat hij weg moet. Terwijl als je goed gaat kijken naar wat iemand nodig heeft, die andere plek helemaal niet nodig is. En daarmee kan het CCE helpen.’

 

Het CCE, dit heb je er aan

Alice Padmos is regiodirecteur en portefeuillehouder GGZ binnen het CCE. ‘We werken nu zo’n tien jaar in de GGZ, en steeds intensiever. Er ontstaan hele mooie dingen met cliënten die door hun gedrag voorheen “de zorg ontwrichtten”. Wanneer je focust op de behoeftes van deze cliënten en gaat begrijpen wat ze eigenlijk nodig hebben, blijken er altijd verbetermogelijkheden. Het CCE heeft de tijd,  gelegenheid en deskundigheid om samen met professionals de specifieke behoeftes van een cliënt  in kaart te brengen en te kijken hoe de omgeving – met haar eigen mogelijkheden en beperkingen – daarop het best kan inspelen.’ Het CCE werkt in opdracht van het ministerie van VWS en consultaties zijn gratis.

 

‘Het CCE denkt mee en adviseert GGZ-instellingen over preventie van ernstig probleemgedrag bij mensen met blijvende stoornissen/beperkingen, zodat er minder gebruik hoeft te worden gemaakt van Dwang en Drangmaatregelen en cliënten niet nodeloos worden doorgeplaatst,’ vertelt Alice. ‘Bovendien denken we graag mee over het realiseren van een goed zorgaanbod voor kinderen en jongeren met blijvende stoornissen/beperkingen en (risico op) ernstig probleemgedrag.’ 

 

Dit artikel verscheen eerder in het CCE Magazine GGZ - Expertise op maat (2015)